“Waarom is de achtergrond op sommige foto’s prachtig onscherp, terwijl op andere foto’s alles van voor tot achter scherp is?”
Het antwoord ligt vaak in één van de belangrijkste onderdelen van je camera: het diafragma.
Of je nu net begint met fotografie of al jaren fotografeert, vroeg of laat ontdek je dat het diafragma veel meer doet dan alleen licht doorlaten. Het bepaalt namelijk voor een groot deel de sfeer, uitstraling en technische kwaliteit van een foto.
Als bruidsfotograaf werk ik iedere trouwdag met het diafragma. Soms kies ik bewust voor een flinterdunne scherptediepte om alle aandacht op het bruidspaar te leggen. Een paar minuten later fotografeer ik een grote groepsfoto waarbij juist iedereen haarscherp moet zijn. Dat verschil maak je grotendeels met het diafragma.
In deze uitgebreide gids leer je:
Na het lezen van dit artikel kijk je met heel andere ogen naar je camera én naar je foto’s.
Je kunt het diafragma vergelijken met de pupil van je oog.
Wanneer je een donkere ruimte binnenloopt, worden je pupillen groter zodat er meer licht binnenkomt. Ga je naar buiten in fel zonlicht, dan worden je pupillen juist kleiner om je ogen te beschermen.
Precies hetzelfde gebeurt in een camera.
In je objectief zitten meerdere metalen lamellen die samen een ronde opening vormen. Deze opening noemen we het diafragma.
Door die opening valt licht op de sensor van je camera.
Hoe groter de opening, hoe meer licht de sensor bereikt.
Hoe kleiner de opening, hoe minder licht de sensor ontvangt.
Dat klinkt eenvoudig, maar juist deze opening bepaalt niet alleen de hoeveelheid licht. Ze heeft ook enorme invloed op de uitstraling van je foto.
Veel beginnende fotografen denken dat het diafragma alleen dient om een foto lichter of donkerder te maken.
Dat is maar een klein deel van het verhaal.
Het diafragma bepaalt namelijk ook:
Daarom is het diafragma één van de drie pijlers van de belichtingsdriehoek, samen met de sluitertijd en de ISO-waarde.
Een goede fotograaf kiest het diafragma niet alleen op basis van het beschikbare licht, maar vooral op basis van het verhaal dat hij of zij wil vertellen.
Stel je voor dat een bruid haar vader voor het eerst ziet voordat ze naar de ceremonie vertrekken.
Dat is een emotioneel moment.
Als fotograaf wil je dat alle aandacht naar hun gezichtsuitdrukkingen gaat.
Door een groot diafragma, bijvoorbeeld f/2.0 of f/2.8, te kiezen, vervaagt de achtergrond subtiel. Storende elementen verdwijnen naar de achtergrond en de emotie krijgt alle ruimte.
Een uur later maak je een groepsfoto met familie en vrienden.
Nu wil je juist dat iedereen scherp is.
In dat geval kies je een kleiner diafragma, bijvoorbeeld f/7.1 of f/8. Zo vergroot je de scherptediepte en is de kans veel groter dat iedereen, van de voorste tot de achterste rij, scherp op de foto staat.
Wanneer je op je camera naar het diafragma kijkt, zie je waarden zoals:
f/1.4 – f/2 – f/2.8 – f/4 – f/5.6 – f/8 – f/11 – f/16
Deze waarden noemen we f-stops.
Het bijzondere (en voor veel beginnende fotografen verwarrende) is dat een kleiner getal betekent dat de opening groter is.
Dus:
Dit lijkt in het begin onlogisch. Je zou verwachten dat f/16 een grotere opening is dan f/2, maar het werkt precies andersom.
Een handige manier om het te onthouden:
Een klein f-getal geeft een grote opening en een grote hoeveelheid licht.
Wanneer je het diafragma groter of kleiner maakt, veranderen er drie belangrijke dingen:
Een groter diafragma laat meer licht binnen.
Bijvoorbeeld:
Een trouwceremonie in een donkere kerk.
Je hebt weinig licht beschikbaar. Door bijvoorbeeld f/2.8 te gebruiken kan je voldoende licht op de sensor krijgen zonder je ISO extreem hoog te moeten zetten.
Dit is misschien wel de belangrijkste creatieve eigenschap van het diafragma.
Scherptediepte betekent: hoeveel van je foto scherp is.
Bij een groot diafragma:
f/1.4 – f/2 – f/2.8
krijg je:
Bij een kleiner diafragma:
f/8 – f/11 – f/16
krijg je:
Een bruiloft draait om emotie.
Een traan van een vader.
Een glimlach van de bruid.
Een blik tussen twee mensen tijdens de ceremonie.
Je wilt niet dat een drukke achtergrond de aandacht wegneemt.
Daarom fotograferen veel bruidsfotografen graag met lichtsterke objectieven zoals een:
Deze objectieven maken het mogelijk om met een groot diafragma te werken en een prachtige zachte achtergrond te creëren.
Stel:
Het bruidspaar staat tijdens het gouden uur buiten bij een mooie locatie.
Je kiest:
Diafragma: f/2.8
Het resultaat:
Zou je hier bijvoorbeeld f/11 gebruiken?
Dan wordt de achtergrond veel duidelijker zichtbaar. Dat kan mooi zijn bij een landschapsfoto, maar vaak verlies je de dromerige sfeer die zo kenmerkend is voor bruidsfotografie.
Een groot diafragma is prachtig, maar vraagt ook ervaring.
Bij f/1.4 of f/1.8 is het scherptegebied soms maar enkele centimeters.
Bij een portret waarbij iemand iets naar voren beweegt, kan het gebeuren dat:
Daarom kiezen veel professionele fotografen niet altijd voor het maximale diafragma.
Soms is f/2.8 een betere keuze dan f/1.4.
Niet omdat de lens het niet kan, maar omdat de foto belangrijker is dan alleen een mooi effect.
Tijdens de ceremonie gebeurt er veel.
De bruidegom kijkt naar zijn aanstaande vrouw.
De ouders reageren emotioneel.
Gasten kijken toe.
Hier kies ik vaak voor een diafragma rond:
f/2.8 – f/3.5
Waarom?
Omdat ik:
Een trouwfoto moet niet alleen mooi zijn. Hij moet een herinnering zijn die over twintig jaar nog steeds klopt.
Een veelgemaakte fout bij fotografie is denken:
“Een professionele foto maak je altijd met een groot diafragma.”
Dat klopt niet.
Een professioneel fotograaf kiest het diafragma op basis van:
Een prachtig portret kan gemaakt zijn op f/1.4.
Maar een prachtige groepsfoto kan net zo professioneel zijn op f/8.
Het verschil zit niet in het getal, maar in de bewuste keuze erachter.
Een camera registreert licht, maar een fotograaf vertelt een verhaal.
Het diafragma is één van de gereedschappen waarmee je bepaalt hoe dat verhaal wordt verteld.
Met een groot diafragma kun je de aandacht volledig naar een persoon brengen. Met een kleiner diafragma laat je juist de omgeving onderdeel worden van het verhaal.
Bij bruidsfotografie gebruik je beide mogelijkheden.
Een close-up van een bruid met tranen in haar ogen vraagt om een andere instelling dan een foto waarin het hele landgoed of de trouwlocatie zichtbaar moet zijn.
Het diafragma helpt je om de juiste emotie vast te leggen.
Een woord dat je als fotograaf vaak hoort is bokeh.
Bokeh betekent de manier waarop onscherpe delen van een foto worden weergegeven.
Een mooie bokeh herken je aan:
Veel mensen denken dat bokeh alleen ontstaat door een duur objectief. Dat is niet helemaal waar.
Bokeh wordt beïnvloed door verschillende factoren:
Een groter diafragma zorgt meestal voor meer achtergrondonscherpte.
Bijvoorbeeld:
Dit is een belangrijke tip.
Staat het bruidspaar dicht tegen een muur of een struik aan?
Dan blijft de achtergrond relatief scherp.
Staat het bruidspaar enkele meters voor de achtergrond?
Dan ontstaat veel meer onscherpte.
Een goede fotograaf kijkt dus niet alleen naar het diafragma, maar ook naar de omgeving.
Een telelens zoals een 85mm of 70-200mm kan een prachtige zachte achtergrond creëren.
Daarom worden deze lenzen veel gebruikt voor bruidsportretten.
Een 85mm f/1.8 bijvoorbeeld geeft vaak een prachtige combinatie van:
Een trouwdag bestaat uit veel verschillende situaties. Elke situatie vraagt om een andere keuze.
Momenten:
Vaak gekozen:
f/1.8 – f/2.8
Waarom?
Omdat je de sfeer wilt benadrukken.
De kamer, de mensen en de details mogen aanwezig zijn, maar de aandacht ligt op de emotie.
Tijdens de ceremonie is het licht vaak lastig.
Een kerk, kasteel of donkere zaal vraagt om flexibiliteit.
Vaak:
f/2.8 – f/4
Waarom?
Een heel belangrijk moment.
Hier wil je geen risico nemen.
Vaak:
f/2.8
Waarom niet altijd f/1.4?
Omdat de beweging van twee mensen ervoor kan zorgen dat één gezicht net buiten de scherpte valt.
Bij een moment dat maar één keer gebeurt, kies je voor zekerheid.
Hier verandert alles.
Nu wil je niet alleen sfeer, maar vooral iedereen scherp.
Vaak:
f/5.6 – f/8
Waarom?
Omdat een groep mensen verschillende afstanden tot je camera heeft.
Een grotere scherptediepte zorgt ervoor dat iedereen goed zichtbaar blijft.
Dit is vaak het moment waarop je creatief kunt werken.
Veel fotografen kiezen:
f/1.8 – f/2.8
Waarom?
Omdat je het bruidspaar wilt laten loskomen van de omgeving.
De foto krijgt daardoor een rustige en luxe uitstraling.
Het diafragma staat nooit alleen.
Samen met:
vormt het de belichtingsdriehoek.
Verander je één instelling, dan heeft dat gevolgen voor de andere twee.
Voorbeeld:
Je fotografeert een ceremonie binnen.
Je gebruikt:
Wil je meer scherptediepte en kies je f/5.6?
Dan laat je minder licht binnen.
Je moet dan bijvoorbeeld:
Daarom is fotografie altijd een balans tussen techniek en creativiteit.
Een lichtsterke lens kan bijvoorbeeld f/1.4 aan.
Dat betekent niet dat je altijd f/1.4 moet gebruiken.
Een professionele fotograaf gebruikt het maximale diafragma bewust.
Soms is:
f/2.8 mooier dan f/1.4.
Soms is:
f/8 beter dan f/2.8.
De beste instelling is degene die het verhaal van de foto ondersteunt.
Een trouwfoto gaat uiteindelijk niet over instellingen.
Een bruidspaar kijkt over twintig jaar niet naar de EXIF-gegevens van een foto.
Ze voelen de herinnering.
Ze herinneren zich:
Techniek is het gereedschap.
Het verhaal is het doel.
En het diafragma helpt mij om dat verhaal zo sterk mogelijk vast te leggen
Het diafragma is veel meer dan alleen een instelling waarmee je de hoeveelheid licht regelt.
Het bepaalt mede:
Een groot diafragma zoals f/1.4 of f/2.8 geeft vaak een zachte achtergrond en zorgt ervoor dat de aandacht volledig naar het onderwerp gaat.
Een kleiner diafragma zoals f/8 of f/11 zorgt voor meer scherptediepte en is ideaal wanneer meerdere onderwerpen of de omgeving belangrijk zijn.
Er bestaat geen “beste” diafragma.
De beste keuze hangt af van het verhaal dat je wilt vertellen.
Een ervaren fotograaf kiest niet voor een bepaalde instelling omdat het moet, maar omdat het de foto sterker maakt.
f/2.8 is een diafragmawaarde die aangeeft hoe groot de opening in het objectief is. Het is een relatief groot diafragma waardoor veel licht binnenkomt en waarmee je vaak een mooie achtergrondonscherpte kunt creëren.
Nee.
Een lager f-getal geeft wel meer mogelijkheden voor een onscherpe achtergrond en fotografie bij weinig licht, maar het betekent niet automatisch een betere foto.
Bij een groepsfoto of een moment waarbij meerdere personen scherp moeten zijn, kan een kleiner diafragma juist de betere keuze zijn.
Omdat f/2.8 een mooie balans geeft tussen lichtsterkte, achtergrondonscherpte en betrouwbaarheid.
Tijdens een trouwdag gebeuren veel momenten maar één keer. Daarom kiezen professionele fotografen vaak voor een instelling waarbij de kans op een technisch perfecte foto groot is.
Voor bruidsportretten worden vaak waarden gebruikt tussen:
f/1.4 en f/2.8
Hiermee ontstaat een rustige achtergrond en komt het bruidspaar mooi los van de omgeving.
Voor groepsfoto’s wordt vaak gekozen voor:
f/5.6 tot f/8
Hierdoor ontstaat voldoende scherptediepte zodat meerdere personen scherp worden weergegeven.
Het verschil zit vooral in:
Bij f/1.4:
Bij f/8:
Het diafragma is slechts één onderdeel van de fotografie.
Een goede foto ontstaat door de combinatie van: